Baruti dhe atomi

Në 1987-n, populli italian, me një referendum, i dha fund prodhimit të energjisë elektrike nëpërmjet centraleve bërthamore. Që nga ai vendim historik (i marrë ndoshta më shumë nga vala e frikës për aksidentin e Çernobilit, sesa nga një arsyetim i kthjellët), ka kaluar shumë ujë poshtë urës. Pas 21 vitesh, qeveria italiane synon të kthejë akrepat e orës mbrapa: të rikuperojë terrenin e humbur në fushën teknologjike, dhe të shfrytëzojë përsëri atomin. Enel (kolosi monopolist i energjisë elektrike, një shoqëri aksionere gjysmë shtetërore prej 3 miliardë euro përfitimesh në vit), po ndez motorët në vijën e startit.
As lekët, as vullneti politik dhe as kompetencat nuk mungojnë. Në fund të fundit, nuk mungon as hapësira: nëse qytetarët italianë do të shprehen përsëri jo, ka boll vende të tjera afër ku mund të bëhen disa gjëra që, në shtëpinë tënde, nuk i bën dot.
Si për shembull, të vësh stok skoriet bërthamore. Nga vitet '50 deri në 1987-n, centralet bërthamore italiane kanë lënë si kujtim mijëra metra kub skorie, të shpërndara pak a shumë në gjithë territorin. Në fillim të nëntorit, emisioni Report (Rai tre), i dedikoi çështjes një mbrëmje, dhe pamjet që rezultuan nuk ishin aspak të buta. Bërthamori nuk është një burim i pastër, por lë pas produkte radioaktive që kërkojnë qindra vite për tu asgjësuar. Në Itali, siguria e këtyre substancave është në dorën e një ndërmarrjeje shtetërore (Sogin), e cila merr lekët për të mbijetuar, fill nga xhepat e qytetarëve, me një taksë të posaçme mbi energjinë elektrike. Gjysmë miliardi euro në vit për të kontrolluar centralet e fikura dhe për të izoluar skoriet. Shifër stratosferike, ndoshta edhe sepse Italia nuk ka akoma një qendër kombëtare stokimi. Berluskoni provoi ta ndërtonte në Bazilikata në 2003-shin, por popullata e asaj zone, shkoi në prag të revolucionit dhe
shteti nuk arriti të vendoste as gurin e parë.
Për më tepër, Italia nuk ka as depozitë për lëndën djegëse bërthamore, dhe, për të siguruar uranin e papërpunuar të centralit të Kazertës, i fikur para kohe për shkak të një tërmeti, iu desh ta dërgonte në Angli. Nga fillimi i viteve '70, deri më sot, ky emigrim u ka kushtuar taksapaguesve italianë, 1 miliard e 600 milionë euro.
Problemi është aq sheshit sa, gjithmonë në Kazerta janë groposur 3 mijë metra kub skorie bërthamore në qese plastike. Aktualisht janë të gjitha atje, sepse s'kanë më vend tjetër ku t'i çojnë. Kodrën e vogël që u krijua e kanë rrethuar: gjysma e së keqes.
Operacionet e bonifikimit janë aq delikate, sa shoqërisë Sogin, për të pastruar një pishinë të vetme, e cila rridhte lëngje radioaktive, iu deshën 4 vite. Nuk behët shaka me atomin: gabimi më i vogël kushton shumë.
Pas këtyre fakteve, vetvetiu vështrimi spostohet në Shqipëri. Kryeministri ynë nuk i ndahet ëndrrës së superfuqisë energjetike. Duket sikur ka në plan edhe një central bërthamor dhe, nëse do ia dalë, pothuajse sigurisht do jetë Italia partnerja industriale. Duke konsideruar që vështirësitë ekstreme të izolimit të skorieve bërthamore, as Italia nuk i ka kapërcyer totalisht, lind një pyetje: Kur nuk arrijmë të sigurojmë dot barutin pa viktima, si do i bëhet vallë hallit me atomin?