Jetime që 3-muajshe, tani 114-vjeçare, synon GINNES-in!

LEZHË - Shprehja popullore "mos paç fatin e jetimit!", nuk ka zënë aspak vend tek nënë Dila e Balldrenit, një rast unik, e mbetur jetime pa nënë, pa baba, pa vëllezër e motra, që në muajin qershor të vitit 1895, duke rritur shëndetshëm 5 fëmijë me sakrifica të pazakonta, të ketë kaluar jetën-legjendë nëpër vitet e tre shekujve, duke mbushur këtë vit plot 114 vjeç. Dhe jo vetëm kaq, por pa pasur asnjë lloj sëmundjeje në trupin e saj, pa bërë as dhe një gjilpërë a pirë ilaçe, por shëndosh e mirë si "kokrra e mollës", siç na e thonë të afërmit e saj, teksa e kemi takuar një ditë të acartë shkurti në shtëpinë e saj, në fshatin Balldre të Lezhës.

Raste të moshuarish shekullorë ndesh edhe gjetkë, por nënë Dila e Balldrenit është vërtet rasti për t'u studiuar, pasi mjekët specialistë ia kanë përcaktuar anën funksionale të zemrës si të ishte një vajzë 15-vjeçare. Ka një tension normal dhe rrahje të zemrës gjithashtu, ndihet fare e palodhur dhe gjithë energji.

Me këtë gjendje ajo mund ta shtyjë jo me 2 e 3 vite, por shumë më gjatë, duke synuar sipas nipave të saj, madje librin "Ginnes" për jetëgjatësi në botë. Jemi mësuar të shohim të moshuar në ekranet e televizionit, si në Amerikë apo Azi e gjetkë, që më së shumti mbahen në ulok, ndërsa nënë Dila ecën si flutur, ngjit shkallët e shtëpisë katërkatëshe çdo ditë, kryen vetë të gjithë nevojat deri tek tualeti i kujdesshëm, vishet bukur e pastër me "rraqet mirditore, bilhurë të pastra", flet bukur e saktë pa asnjë shenjë skleroze, veshi i saj t'i kap fjalët pipëz në bisedë, dhe i vetmi problem është shikimi jo dhe aq konturues, por ka duruar një operacion së fundi për heqjen e perdes.

Jetime që 3-muajshe
Nënë Dila ka lindur në fshatin Bushkash, në vitin 1895, ditëlindje e shënuar në pasaportën që mban. Pas tre muajsh mbetet jetime, pa baba e nënë, por as vëlla e motër. Një fëmijë fare i hajthëm, por që po kaliste një ndërgjegje të çuditshme, me një vitalitet të spikatur në një trup të vogël, por shumë vital. Në moshën 7-vjeçare, një i njohur në Manati e merr për rojtareshë, duke e rritur, derisa martohet në fshatin Mërci të Lezhës me Gjin Jakun, me të cilin pati 5 fëmijë, ndërsa dy u patën vdekur.
Duke na rrëfyer jetën e saj nëpër vite, teksa troket një gotë raki dhe qesh këndshëm duke "ligjëruar" rrjedhshëm e me shprehje të shumta filozofike popullore, mban mend si një kronikane tejshekullore ngjarjet që përjetoheshin në sytë e mendjen e një njeriu të thjeshtë, që nga Luftërat e Mëdha, të shtënat e gjermanëve që gjëmonin nga Porti i Shëngjinit, por mbi të gjitha, realitetin e vështirë me të cilën ballafaqoheshin familjet e fshatrave të zonës. Një "dorë grua", siç e cilëson ajo veten, e mpakur nga shtati, por me një besim e vullnet të jashtëzakonshëm për të rritur fëmijë të shëndetshëm e me virtyte, e kishin vënë në sytë e tërë krahinës.
"I rrita fëmijët pa lyp me strajcë e me shkop, pa ndoj rrezik e pa ndoj marre, deri sa i martova e u banë me fëmijë, e sot jetojnë me yrz e nder", - thotë ajo, duke shtuar se "rreziku nuk asht asgja para marres (turpit)", "rreziku të gjen e shkon duke të idhnue mjaft, për njerzit asht, por marrja nuk të shkulet derës për gjithë jetën, për breza të tanë".
Duke kujtuar punët e stërmundimshme, ajo na fut në historitë e asaj kohe, kur i duhej të ngrihej që pa rënë drita mirë, të bënte barrën e druve për ngrohje, të merrte koshin e gjeshkes për bagëtitë në vathë, të mbillte e korrte, e të shpëtonin të mbjellat nga tokat që u përmbyteshin ritmikisht nga ujërat e Drinit idhnak. "I bëja këto punë, që herët me natë, - thotë ajo, - pastaj me shoqet shkoja në pazarin e Lezhës për të shitur prodhimet e kopshtit që të kisha mundësi me ble drithin a gjëra të tjera ushqimore për fëmijët e vegjël. Edhe pse kushtet i kishim të vështira, kam pas besim, nuk kam lakmuar askënd, por ia kam ditur për nder zotit që më jepte shpresë e forcë për t'i rrit fëmijët e mij, - flet tërë energji e pasion.
Besimin e ka në gjak, dhe gjithçka ka arrit ia dedikon zotit. Është njeriu i uratave pafund, uratë që i thotë ritualisht në mëngjes, drekë e darkë, duke iu drejtuar që nga dritarja e katit të tretë të shtëpisë zojës së kishës së njohur të vjetër të Shnapremtes. Madje, Nikolla, i biri, na rrëfen se disa herë e kanë bërë problem në organizatën e Partisë ku ai ishte para '90-ës, se do ta përjashtonin për shkak të nënës që bënte uratë e thoshte rruzaret jo vetëm për vete e familjen e saj, por për tërë fshatin, duke shkuar e bekuar tinëz, por dhe hapur bukën e ushqimet në ditë kalendarike të festive të krishtera.
Është arsyeja e fortë përse ajo dhe ka votuar në vitet e para të demokracisë për "ata që risollën besimin në zot", thotë ajo. Madje, vitet e para ka votuar duke shkuar vetë tek qendrat e votimit.
Me jetën është shumë e lumtur, dhe sidomos "me gjindjen e shtëpisë", ku ndër breza mund të numërohen plot 120 nga rrënjët e gjenezës së kësaj plake të urtë në tre shekuj jetë. Nipa, stërnipa, që e duan pa masë, shumë prej tyre jetojnë e punojnë jashtë shtetit, por që telefoni i saj bie pa pushuar, herë nga njëri e herë nga tjetri. Gjystja, reja e saj, edhe pse e bërë operacion në zemër në Itali, i rri gjithnjë pranë, dhe një nga nipat emigrant në Itali, ka lënë dhe gruan e tij me emrin e bukur Mirdita, që t'i shërbejë gjyshes së mrekullueshme.

114 vjet jetë, asnjë ditë pension...
Është rast unik për këtë të moshuar, që edhe pse ka mbushur kaq vite, nuk ka të shënuar as dhe një ditë pension, pasi kështu i ka takuar; para çlirimit të vendit, të ketë punuar punë bujqësie, punë fshati, ndërsa aso kohe duhej të kishte dalë në pension. Për 50 vite ka rezultuar gjithnjë si e moshuar, por me punë shtëpie për të mbajtur e rritur fëmijët jetimë që i la i shoqi që në vitin 1950. Por, edhe kur mbushi 100 vjet në demokraci, rezultonte e pasiguruar.
Është vërtet e çuditshme që një grua e rrallë e kësaj moshe, nuk gëzon asnjë ditë pensioni, të paktën nga komuna të asistohej me një përkrahje modeste. Gjithë jeta e saj është shumë e shumë më tepër se rregullat strikte të pensionimit, ashtu si rritja e kaq fëmijëve dhe punët e bërë në tre shekuj jetë, janë treguesit më të mirë për të marrë një vendim shtesë për ta pensionuar dhe këtë ikonë të jetëgjatësisë në malësitë e veriut. Pse jo, mund të kishte një vendim të veçantë qeverie për shekullorët e më tej të këtij vendi.

Jeta e përditshme
Zgjohet rreth orës 08:00, pi kafenë taze turke.
Pastaj flet uratët mu përballë kishës së Shnapremtes.
Kafenë ia bën nusja e djalit 80-vjeçar.
Kryen adetet e mëngjesit, duke bërë dhe dush disa herë në javë.
Mëngjesi, një gotë qumësht me pak sheqer.
Në drekë ha rreth orës 12:00, ushqim i paktë, por shumë i pastër dhe i grirë pasi nuk ka asnjë dhëmb në gojë, as të vënë.
Ora 12:30 fle gjumë rreth dy orë.
Rreth orës 15:00 pi sërish kafe.
Flet uratët e mesditës.
Ka pasion të takohet me njerëz, të ecë, si dhe luan domino me djalin.
Ora 21:00, flet sërish rruzaret me të renë e djalin.
Ora 22:00, ulet në gjumë dhe fle si qengj, pa ndërruar krah.
Nuk urren askënd, e këtë ua këshillon të gjithëve!