Shima, dalin veprat kundër diktaturës

Piktori Alush Shima publikon për herë të parë një katalog me 500 punë në grafikë. Punët e krijuara në vitet '70-'90-të, në disa cikle. Më i veçanti, cikli për diktatorin: "Pasqyron një lloj urrejtje dhe një lloj refuzimi, gjëra që në atë kohë nuk i thosha dot publikisht"

Nëse pikturat e Alush Shimës do të kishin qenë fëmijë, do kishin lindur dy herë. Të parën herë në vitet '70-të, kur vetë regjimi komunist ishte i mbarsur me përdhunë, ato po lindnin të fshehura në arka të sigurta, në tavanet e shtëpisë së piktorit. Aty do të qëndronin deri në fillim të viteve '90-të. Ndërsa jeta e dytë vjen pas viteve '90-të, kur dolën nga qoshket ku ishin strukur.

Aty do të fillonte dhe jeta e pritjes. Piktori Shima thotë se, dikur, kur i krijonte, nuk i shkonte në mendje që një ditë ato do të ekspozoheshin, ndërsa pas rënies se sistemit do të priste momentin e duhur për t'i bërë publike. Momenti përkon me përvjetorin e 20-të të rënies së Murit të Berlinit, simbolin e shembjes së sistemeve komuniste në gjithë Evropën.

Kush më mirë se një artist dhe vepra e tij mund të dokumentojnë se çfarë ka ndodhur në atë kohë?
Këtë gjë synon të tregojë edhe katalogu i punëve të piktorit Alush Shima, i cili do të publikohet në muajt e fundit të 2009-ës.

"Janë punë që janë krijuar gjatë periudhës së komunizmit, por janë punë kundër komunizmit. Është një lloj disidence e heshtur, një pasqyrim i atij realiteti ashtu si e kam parë dhe e përjetuar unë", - shpjegon Shima.

Pjesa më e rëndësishme e këtij albumi i takon një cikli të veçantë, cikël të cilin ai e cilëson "cikli i diktatorit". Janë rreth 25 punë në grafikë, në të cilat jep mënyrën se si e ka parë diktatorin. "Është një cikël i veçantë, sepse pasqyron një lloj urrejtje, moskënaqësie dhe një lloj refuzimi.

Shkurt, shumë gjëra që në atë kohë nuk i thosha dot publikisht". E më këto gjëra nënkupton mënyrën se si e ka paraqitur udhëheqësin, herë si gomar, herë si buf e herë si monstër. "Kam përdorur shumë forma, por sa e sheh, e kupton që është ai", - thotë Shima.

Për shembull, një nga grafikat e përzgjedhura për t'u botuar në këtë cikël është edhe "Mbreti i terrorit", një punë që i takon vitit 1973. Në një vështrim të parë vëren një buf me një trup të madh njeriu dhe të lind pyetja se si mund të lidhet figura e një mbreti me atë të një bufi. Por, në një vështrim të dytë kupton se lidhja ekziston. Në kraharorin e bufit shquhet një profil njeriu, në ngjyrë të zezë.

Një profil që duket shumë i njohur. Dhe pas disa sekondash, ky portret familjar lidhet me një emër, me atë të diktatorit (duke nënkuptuar diktatorin shqiptar Enver Hoxha). Pas kësaj figure përplasin krahët dy të tjerë, ndërsa "mbreti" me dorën e djathtë shtyp kokën e një bufi të vogël të mbështjellë me gazetë, që gjendet në këmbët e tij.

Në këtë cikël ka edhe punë që nuk lidhen drejtpërdrejt me diktatorin, por pasqyrojnë sistemin qeverisës. "Për shembull, puna "Gjyqtari", që tregon tre gomarë para tavolinës. Unë them "Gjyqtari", se me të vërtetë në atë kohë gjyqtarët ishin "gomarë". S'kishte gjyqtar që të merrte një vendim pa i ardhur letra nga Komiteti i Partisë", - tregon ai për njërën nga këto punë.

Por, ndërsa diktatori ishte vetëm një, me mijëra ishin ata që ai dërgoi në burgje, kampe pune apo i bëri të vuajnë edhe pa i degdisur në vende të tilla. Punët që lidhen më këtë pjesë i ka grumbulluar në një cikël tjetër, që mban emrin "Apokalips" dhe për të cilin Shima thekson se nuk është ai "Apokalipsi" i Biblës, por '"Apokalipsi' i atyre që e jetuan". Dhe këtë lloj apokalipsi ai e sheh tek njerëzit e thjeshtë, tek artisti, shkrimtari, punëtori dhe fshatari.

"Janë të gjithë, por nuk i dallon dot që të thuash se ky është artisti, sepse unë nuk flas në këto grafika asnjëherë me personazhe reale. I trajtoj në sensin mbarënjerëzor. Fryma me të cilën janë ndërtuar është tej kohës. Ky lloj apokalipsi vlen edhe për një diktaturë që është në Kongo apo diku tjetër. Është një përgjithësim i diktaturës, që nuk i përket vetëm një vendi", - shpjegon.

Këtij cikli i përket edhe grafika "Pas hekurave", e cila mban datën 1973. Një figurë e zymtë e një të burgosuri, i cili po ha në një pjatë, që thuajse nuk ka asgjë. Burri duket i kërrusur jo nga mosha, por nga vuajtjet.

Tej, mbi kokën e tij, duket dritarja e vogël e qelisë, prej së cilës drita copëtohet nga hekurat e vendosur në formën e kryqit.
Po këtij cikli i përket edhe një nudo. Një nudo jo e bukur, po e shpërfytyruar nga dhimbja. Një trup femre që mban në duar kokën e saj të paformë. Poshtë, në këmbët e zbathura, zvarritet një breshkë.

Shima ka guxuar më shumë se kaq. Është marrë edhe me burgun, paçka se atij nuk iu kanos ndonjëherë ky rrezik.

Megjithatë, niset nga pozita e atij që do t'i burgosnin familjarë dhe miq, mes të cilëve veçon piktorin dhe mikun e tij, Ali Oseku. Qenien e tyre në burg e ka paraqitur në një cikël të plotë grafikash, me emrin "Cikli i burgut". Në fakt, grafika është një fjalë që nuk i përkufizon këto punë.

"Më shumë se sa grafikë, ato janë vizatime me laps. Me akuarel me pastel, me bojë kine. Këto mund të quhen piktura në letër, por edhe kështu nuk është e saktë. Do t'i quaja teknika mikse", - thotë Shima.
Por, 500 faqet e albumit që mban emrin "Alush Shima", nuk do të mbushen vetëm me këto tre cikle.

"Për të mos servirur një album të zymtë, kam përfshirë edhe cikle të tjerë", - thotë, këtu përmend ciklin me tema nga jeta, nudo apo edhe punë që pasqyrojë kooperativistet, por jo ashtu siç i donte socrealizmi, por si i shihte Alush Shima.

"Është këndvështrimi me të cilin unë kam parë artin dhe diktaturën në kohën që të tjerët bënin atë lloj pikture që është e ekspozuar në Galerinë e Arteve. Është një përjetim krejtësisht personal", - shpjegon ai.

Po ku i ka ruajtur këto punë që nisën të krijoheshin në vitet '70-të? Kjo është një histori më vete. Artisti mendohet një hop dhe përgjigjet: "Në disa arka në tavanin e shtëpisë", sado që ishin tepër të vogla për punët e tij, pasi nuk mund mbanin një punë që kishte përmasa mbi një metër.

Edhe për këtë kishte gjetur një zgjidhje. "Një pjesë të punëve, për t'i ruajtur, i kam prerë në mes. Dhe ato ekzistojë të prera. Letra është delikate dhe dëmtohet shumë lehtë, kështu që isha i detyruar që t'i palosja, t'i vendosja në pako të mëdha e t'i fusja në tavan për t'i ruajtur", - thotë. Prej andej do të dilnin në vitet '90-të dhe dy dekada më vonë po botohen.

Ky lloj apokalipsi vlen edhe për një diktaturë që është diku tjetër. Është një përgjithësim, që nuk i përket vetëm një vendi

Është këndvështrimi me të cilin unë kam parë artin dhe diktaturën në kohën që të tjerët bënin atë lloj pikture që është e ekspozuar në Galerinë e Arteve. Është një përjetim krejtësisht personal

"Një pjesë të punëve, për t'i ruajtur, i kam prerë në mes. Dhe ato ekzistojë të prera. Letra është delikate dhe dëmtohet shumë lehtë, kështu që isha i detyruar që t'i palosja, t'i vendosja në pako të mëdha e t'i fusja në tavan për t'i ruajtur"